بخش تحریریه سایت موسسه حقوقی داد و مهر قانونمدار / در صورتی که امضاء فردی زیر یک نوشته به وسیله سردفتر اسناد رسمی تایید و تصدیق شود، اصطلاحاً گواهی امضاء انجام شده است.
تعریف گواهی امضا
گواهی یا تصدیق امضاء را می توان تایید صحت درج امضاء از سوی صاحب آن تعریف نمود که مطابق قانون مرجع صلاحیت دار برای این امر دفاتر اسناد رسمی تعیین شده اند.
بررسی مواد قانونی گواهی امضا
نگاهی به ماده 49 قانون ثبت
برابر ماده 49 قانون ثبت یکی از وظایف مسئولین دفاتر اسناد رسمی ، تصدیق صحت امضای اشخاص در ذیل نوشته های عادی است، و دفتری برای این امر اختصاص دارد که دفاتر گواهی امضاء نامیده می شود و یکی از دفاتر قانونی دوازده گانه رسمی است که در بند 5 ماده یک آیین نامه اصلاحی (8/11/80) و همچنین در بند 6 مادۀ 11 آیین نامه قانون دفاتر اسناد رسمی مصوب 1354 از آن نام برده شده است.
این دفتر برابر ماده 2 همان آیین نامه باید مجلد باشد و تمام صفحات آن را در بدو امر دادستان شهرستان محل یا نمایندۀ وی شماره گذاری نموده و پس از امضاء و مهر دادسرا، مجموع صفحات را در صفحه اول و آخر دفتر ذکر و قید نماید.
نگاهی به ماده 20 قانون دفاتر اسناد رسمی
برابر ماده 20 قانون دفاتر اسناد رسمی مصوب 1354 دفترگواهی امضاء دفتر ریاست که منحصرا مخصوص تصدیق امضاء ذیل نوشته های عادی است و نوشته تصدیق امضاء شده با توجه به ماده 357 آیین دادرسی مدنی مسلم الصدور شناخته می شود.
بنابراین طبق ماده 1252 قانون مدنی ، محتویات سندی که امضای ، امضاء کننده آن رسما گواهی شده است قابل تکذیب نیست وطرف می تواند ادعای جعلیت نسبت به سند مزبور نماید یا ثابت کند که سند یا شده به جهتی از جهات قانونی از اعتبار افتاده است.
باتوجه به آن چه گفته شد چنین می نماید که تصدیق و امضای سردفتر است که در زیر امضای نوشته عادی و ثبت در دفتر به آن اعتبار می بخشد و الا عدم امضاء و گواهی سردفتر در ذیل نوشته و ثبت دفتر گواهی امضاء آن نوشته فاقد اعتبار و ارزش قانونی است.
مسئولین دفاتر گواهی امضاء مکلف اند رونوشت یا فتوکپی سند گواهی شده را به هزینه متقاضی دریافت و نگه داری نمایند.
دفاتر، مجازبه تصدیق صحت امضاء نوشته های مالی نیستند، مقصود از نوشته های مالی نوشته هایی است که در آن به طور منجز پرداخت وجه نقدی از طرف امضاء کننده تعهد و یا ضمانت شده باشد و یا آن که موضوع گواهی امضاء شده عین یا منفعت مال غیر منقول و یا سهام شرکت هاب ثبت شده باشد.
در مورد تصدیق صحت امضاء مواد 64 و 66 و 67 قانون ثبت اسناد و املاک لازم الرعایه است.
بررسی استثناهای گواهی امضا
استثناء اول
نوشته های مالی : بند ۲ از ماده ۱۲ آیین نامه اصلاحی قانون دفاتر اسناد رسمی می گوید:(( دفاتر ، مجاز به تصدیق صحت امضاء نوشته های مالی نیستند ، نوشته های مالی نوشته هایی است که در آن به طور منجز پرداخت وجه نقدی از طرف امضاء کننده تعهد یا ضمانت شده باشد و یا آنکه موضوع گواهی امضاء شده ، عین یا منفعت مال غیر منقول و یا سهام شرکتهای ثبت شده باشد.
لذا نوشته های مالی:
الف: نوشته هایی است که در آن به طور منجز پرداخت وجه نقدی از طرف امضاء کننده تعهد یا ضمانت شده باشد. که در این شق دو نکته موجود است اولا موضوع گواهی تعهد یا التزام امضاء کننده به پرداخت وجه نقد باشد یعنی التزام به پرداخت یا تحویل کالا یا خدمات و اموری که وجه نقد محسوب نمی شوند می توان گواهی کرد. ثانیا پرداخت وجه نقد باید منجز باشد (ولو اینکه موجل به اجلی باشد)پس: هر نوشته ای که اعم از معامله ، تعهد، صلح ، اقرار ، اوراق تجاری، چک ، سفته، قبوض بازرگانی و … که طبق آن شخص متعهد و ملزم به پرداخت وجه نقد گردد (به طور منجز بدون اینکه معلق به امر محتمل الوقوعی باشد) اعم از اینکه پرداخت آن حال یا موجل باشد قابلیت گواهی امضاء در ذیل (یا ظهر اوراق تجاری) را ندارد.
بر همین اساس ردیف ۱۴ آراء وحدت رویه کمیسیون وحدت رویه کانون سر دفتران و دفتریاران به شماره بخشنامه ۱۵۰۰۰_۱۰/۵/۷۹ می گوید:تعهد نامه هایی که جملاتی از قبیل : در صورت تخلف از انجام تعهد،جبران خسارت وارده را خواهم نمود )) قید شده باشد نوشته مالی محسوب نمی گردد و گواهی امضاء این قبیل تعهد نامه ها بلامانع است.
و نیز ردیف ۳۲ آراء وحدت رویه کمیسیون وحدت رویه کانون سر دفتران و دفتریاران به شماره ۳۷۰۹۸/۹_۲۵/۱۱/۷۹ می گوید:(( با توجه به بند ۲ از ماده ۱۲ آیین نامه اصلاحی قانون ثبت مصوب ۱۳۵۴ گواهی امضاءهر گونه نوشته که جنبه مالی دارد ممنوع است لذا گواهی امضاء ظهر قبض انبار وجاهت قانونی ندارد.
ب: نوشته های مالی نوشته هایی است که موضوع آنها عین یا منفعت مال غیر منقول باشد : از اطلاق این بند بر می آید مقصود هر نوع نوشته ای در مورد عین یا منافع غیر منقول است اعم از اینکه موجب انتقال عین یا منافع اموال غیر منقول گردد(ولو به صورت مجانی) از قبیل قولنامه ها و اجاره های عادی یا اقرار به انتقال عین یا منافع غیر منقول یا اقرار به اخذ ثمن یا اجاره بها یا اجرت یا بذل آنها و نیز اقرار به عدم پرداخت آنها یا اقرار به عدم وجود حق در غیر منقول و هبه و وصیت و …
بر این اساس هر نوع نوشته موجد یا سالب و نافی و مثبت یا ناقل حق در خصوص عین یا منافع اموال منقول می تواند گواهی امضاء شود منوط بر اینکه در آن منجزا پرداخت وجه نقدی تعهد یا ضمانت نشده باشد. مثلا می توان صلح بلاعوض یا معاوضه اموال منقول یا امتیازات و حقوق راجع به منقولات را می توان گواهی امضاء نمود.
ج: نوشته های مالی نوشته هایی است که موضوع آن سهام شرکتهای ثبت شده باشد و به طور اطلاق شامل تمام نوشته هایی می شود که راجع به ایجاد یا سلب حق یا اثبات یا نفی حق در خصوص سهام شرکتهای ثبت شده باشد.
استثناء دوم
اسناد غیر رسمی ارباب رجوع : استثناء دیگری که در مورد گواهی امضاء می توان نام برد موضوع ماده ۶ آیین نامه قانون دفاتر اسناد رسمی مصوب ۱۳۱۷ می باشد که بر اساس آن ” مسوولین دفاتر اسناد رسمی نمی توانند در ضمن انجام امور ارباب رجوع اسناد غیر رسمی اصحاب معامله را هم به طور رسمی تسجیل کنند و همچنین است در مورد امضاء هایی که ذیل اوراق عادی بوده و برای تصدیق به آنان مراجعه می شود.”
قسمت اول ماده ظاهرا راجع است به تایید نوشته ها و رسیدها و قولنامه های و سایر شروط و دست نوشته های عادی مراجعین که ضمن تنظیم سند رسمی از دفترخاانه درخواست تایید و تسجیل آنها را دارند که در مقالی دیگر جای بحث دارد و مربوط به موضوع این نوشتار نیست لکن قسمت دوم ماده در ظاهر گواهی امضاء هر نوع نوشته عادی را نهی می کند ولی این امر منافات با تصریحات قانونی و صلاحیت دفاتر دارد پس به نظر می رسد این قسمت ماده راجع است به قسمت اول ماده یعنی دفاتر اسناد رسمی حق گواهی امضاء نوشته های عادی مراجعین ( اعم از رسیدها ، قولنامه ها ، نوشته ها و شروط عادی ارباب رجوع ) خارج از آنچه در سند تنظیمی آمده را ندارند.
البته ماده فوق الاشاره در کل ابهاماتی برای نگارنده دارد که امید است ضمن تبادل نظر دوستان رفع گردد شاید هم به قول اساتید ثبتی از مواد متروک قانون دفاتر باشد.
نکته : ماده ۶ آیین نامه قانون دفاتر مصوب ۱۳۱۷ طبق ماده ۲۰ قانون دفاتر مصوب ۱۳۵۴ و ماده ۱۲ آیین نامه مربوطه منسوخ گردیده است بر این اساس اسثناء دوم منتفی می باشد.
استثناء سوم
گواهی امضاء اسناد عادی مربوط به اتومبیل ولو مالی نباشند:
از آنچه فوقا در خصوص اسناد مالی گفته شد به نظر می رسد قولنامه ای مربوط به اموال منقول از جمله اتومبیل که در آن منجزا پرداخت وجه نقدی تعهد یا ضمانت نشده باشد بتوان گواهی امضاکرد . همچون قولنامه های عادی معاوضه اتومبیل یا هبه یا صلح بلا عوض و غیره، لکن مطابق آیین نامه گواهی امضا مصوب مهر ماه ۱۳۵۴ تصدیق صحت امضاء متقاضیان ذیل اسناد مربوط به اتومبیل ممنوع گردیده است.
چگونه می توان گواهی امضا را اخذ کرد / بررسی مراحل قانونی
برای گواهی امضای اشخاص، باید متقاضیِ گواهی امضاء با مدرک شناسایی و هویت در دفترخانه، نزد سردفتر حاضر شده و زیر سند یا نوشته را امضاء نماید، سپس سردفتر نام و مشخصات او، موضوع تاریخ سند را قید و امضاء کننده حضوراً (نزد سردفتر) در محل پیش بینی شده مقابل آن امضای دیگری نماید.
پس از آن سردفتر امضاء را گواهی و پس از امضای خود و ممهور به مهر دفترخانه و قید شماره ردیف دفتر به ذی نفع تسلیم گردد.
نکات کلیدی در مورد گواهی امضا
- هنگام گواهی امضای اشخاص باید عین شناسنامه یا کارت ملی آنها ملاک احراز هویت قرار گیرد و در صورت وجود هرگونه ابهام و مخدوشی و ناخوانا بودن، مراتب را به اداره ثبت احوال محل صدور آن منعکس و موضوع را پرسش نماید.
- سردفتران اسناد رسمی باید از گواهی امضای اوراقی که متن آن به زبان خارجی است قبل از ترجمه رسمی و حصول اطلاع از مدلول آن خودداری کنند.
- گواهی امضا هرگونه نوشته که جنبه مالی دارد ممنوع است. (اصطلاحاً گواهی امضاء ظهر قبض انبار وجاهت قانونی ندارد)
- در مواردی که ذی نفع تقاضای تصویر مصدق نوشته گواهی امضا شده را دارد، چون اصل ورقه گواهی امضاء شده قبلا به متقاضی تحویل گردیده و فقط تصویری از آن در بایگانی دفترخانه موجود است، بنابراین جهت مساعدت و تسهیل در کار وی، تسلیم تصویری از تصویر در نوشته گواهی امضا شده موجود در دفترخانه با قید جمله: «این تصویر برابر با تصویر موجود در دفترخانه است.» به در خواست کننده بی اشکال است.
- گواهی اثر انگشت افراد بی سواد به منزله گواهی امضا است.
